Στις 22 Μαΐου 2026 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 81 ο Νόμος 5303/2026 με τίτλο «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις». Πρόκειται για την πληρέστερη και πλέον ριζοσπαστική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου των τελευταίων δεκαετιών, καθώς αντικαθιστά στο σύνολό του το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα (ΑΚ). Παράλληλα, επιφέρει ουσιαστικές τροποποιήσεις στον Εισαγωγικό Νόμο του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ) και στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ).

Οι νέες διατάξεις τίθενται σε ισχύ για κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής, χωρίς αναδρομική ισχύ, ενώ προβλέπονται ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις για τις εκκρεμείς υποθέσεις.

1. Ενίσχυση Συζύγου & Συντρόφου στην Εξ Αδιαθέτου Διαδοχή

Ο νέος νόμος αναπροσαρμόζει τα ποσοστά και τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου και του συντρόφου, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες κοινωνικές δομές:

Α. Μερίδια Επιζώντος Συζύγου

• Συνδρομή με ένα (1) τέκνο (1η Τάξη): Το κληρονομικό μερίδιο του συζύγου αυξάνεται στο 1/3 (33,3%) της κληρονομίας (από 1/4 που ίσχυε). Το μοναδικό τέκνο λαμβάνει τα 2/3.
• Συνδρομή με δύο (2) ή περισσότερα τέκνα (1η Τάξη): Το μερίδιο παραμένει στο 1/4 (25%), ενώ τα τέκνα μοιράζονται ισομερώς τα 3/4.
• Συνδρομή με τη 2η Τάξη (Γονείς, Αδέλφια) ή την 3η Τάξη (Παππούδες/Γιαγιάδες): Το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο 1/2 (50%).
• Κατάργηση 4ης Τάξης & Αποκλειστική Διαδοχή: Η 4η τάξη (προπάπποι και προγιαγιάδες) καταργείται. Συνεπώς, ελλείψει συγγενών μέχρι και την 3η τάξη, ο σύζυγος καθίσταται πλέον μοναδικός εξ αδιαθέτου κληρονόμος (100%).

Β. Προστασία Οικογενειακής Στέγης & Επιλογή Επικαρπίας

• Δικαίωμα Αποκλειστικής Χρήσης: Παρέχεται στον σύζυγο το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της οικογενειακής κατοικίας για ένα (1) έτος από τον θάνατο, χωρίς αντάλλαγμα, εφόσον το ακίνητο περιλαμβάνεται στην κληρονομία.
• Επιλογή Επικαρπίας: Ο σύζυγος διατηρεί τη δυνατότητα να επιλέξει την επικαρπία επί των ακινήτων αντί της εξ αδιαιρέτου πλήρους κυριότητας, επιτρέποντας στα τέκνα να λάβουν την ψιλή κυριότητα. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται η συνιδιοκτησία και ενοποιείται η κυριότητα στα τέκνα κατά τον θάνατο του επικαρπωτή, χωρίς νέες μεταβιβάσεις.

Γ. Σύντροφοι με Σύμφωνο Συμβίωσης & Ελεύθερη Ένωση

• Σύμφωνο Συμβίωσης: Ο σύντροφος εξισώνεται σχεδόν πλήρως με τον σύζυγο ως προς τα κληρονομικά δικαιώματα (συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της μισθωτικής σχέσης της οικογενειακής στέγης).
• Ελεύθερη Ένωση (χωρίς σύμφωνο): Αναγνωρίζεται το δικαίωμα χρήσης της κύριας κατοικίας για ένα έτος. Δικαίωμα να καταστεί μοναδικός κληρονόμος αποκτά ο σύντροφος μόνο εφόσον βεβαιωθεί δικαστικά η σταθερή συμβίωση και δεν υπάρχει σύζυγος ή άλλος καλούμενος συγγενής.

2. Νόμιμη Μοίρα: Μετατροπή σε Ενοχική / Χρηματική Αξίωση

Πρόκειται για τη θεμελιωδέστερη δομική αλλαγή του νέου νόμου:

• Κατάργηση Εμπράγματου Χαρακτήρα: Ο μεριδιούχος δεν αποκτά πλέον αυτοδικαίως ποσοστό συγκυριότητας (εξ αδιαιρέτου) επί των ακινήτων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων της κληρονομίας.
• Χρηματική Αξίωση: Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε ενοχική, χρηματική αξίωση κατά των κληρονόμων. Ο μεριδιούχος καθίσταται ουσιαστικά δανειστής της κληρονομίας.
• Δικαστική Εξαίρεση: Η αυτούσια απόδοση ποσοστού ή συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου είναι δυνατή μόνο κατ’ εξαίρεση, κατόπιν δικαστικής απόφασης.
• Προθεσμία Παραγράφης: Η αξίωση γεννάται με τον θάνατο του κληρονομουμένου, είναι κληρονομητή και μεταβιβαστή, αλλά παραγράφεται πλέον σε δύο (2) έτη.

Πρακτική σημασία: Εξαλείφεται η αναγκαστική συνιδιοκτησία μεταξύ διαφόρων κληρονόμων και μεριδούχων σε ακίνητα, αποτρέποντας τις δικαστικές διαμάχες διανομής. Παράλληλα, η σύντομη διετής παραγραφή απαιτεί άμεση εγρήγορση από τους μεριδιούχους.

3. Ευθύνη Κληρονόμων & Δικαστική Εκκαθάριση

Α. Αντιστροφή Κανόνα Ευθύνης για Χρέη

Ο διαχωρισμός της κληρονομιαίας από την προσωπική περιουσία καθίσταται ο γενικός κανόνας:

• Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας.
• Προσωπική ευθύνη ανακύπτει μόνο αν ο κληρονόμος δηλώσει ρητά ότι αναλαμβάνει την ελεύθερη διαχείριση της κληρονομίας ή εάν παραβιάσει τους κανόνες διαχείρισης.

Β. Εκκαθαριστής-Δικηγόρος

Επιπλέον, αναβαθμίζεται ο θεσμός της δικαστικής εκκαθάρισης:

• Θεσπίζεται ο εκκαθαριστής-δικηγόρος, ο οποίος ορίζεται από ειδικό κατάλογο του δικαστηρίου.
• Ο εκκαθαριστής εξοφλεί τις υποχρεώσεις (Δημόσιο, τράπεζες, ιδιώτες) και παραδίδει στους κληρονόμους την καθαρή περιουσία, διασφαλίζοντας διαφάνεια και ταχύτητα.

4. Ρυθμίσεις Διαθηκών & Νέο Μητρώο Διαθηκών

• Ιδιόγραφη Διαθήκη: Διατηρείται, αλλά εισάγεται αυστηρότερη διαδικασία δικαστικού ελέγχου γνησιότητας για τον περιορισμό πλαστογραφιών. Η έλλειψη ημερομηνίας επιφέρει πλέον δυνητική (και όχι αυτόματη) ακυρότητα, εφόσον συντρέχει και άλλος λόγος.
• Δημόσια & Μυστική Διαθήκη: Απλοποιείται η σύνταξη της δημόσιας διαθήκης, ενώ για τη μυστική απαιτούνται πλέον δύο (2) μάρτυρες.
• Νέο Μητρώο Διαθηκών: Θεσπίζεται ψηφιακό Μητρώο που τηρείται από τους συμβολαιογράφους, εξαλείφοντας το φαινόμενο των «χαμένων» ή αποκρυπτόμενων διαθηκών.
• Ηλικία & Προστασία: Δικαίωμα σύνταξης διαθήκης αποκτούν πλέον και ανήλικοι από την ηλικία των 16 ετών. Παράλληλα, απαγορεύονται απολύτως οι καταλείψεις υπέρ προσωπικού νοσοκομείων, γηροκομείων ή ιδρυμάτων περίθαλψης στα οποία διέμενε ο διαθέτης.

5. Νέοι Θεσμοί Προληπτικού Σχεδιασμού

Τέλος, εισάγονται για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο σύγχρονα εργαλεία οικογενειακού και περιουσιακού σχεδιασμού:

• Κληρονομικές Συμβάσεις (αιτία θανάτου): Παρέχουν τη δυνατότητα δεσμευτικής συμφωνίας εν ζωή για τη διαδοχή (ιδιαίτερα χρήσιμο για οικογενειακές επιχειρήσεις).
• Συμβάσεις Παραίτησης: Δυνατότητα παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα ή από τη νόμιμη μοίρα με συμβολαιογραφικό έγγραφο (π.χ. όταν έχουν προηγηθεί σημαντικές εν ζωή γονικές παροχές).
• Στοχευμένη Αποποίηση: Παρέχεται η δυνατότητα αποποίησης υπέρ συγκεκριμένου προσώπου, αντί της μέχρι σήμερα απλής αποποίησης «στο κενό».
• Στέρηση Νόμιμης Μοίρας (πρώην Αποκλήρωση): Εκσυγχρονίζονται οι λόγοι στέρησης. Για τον σύζυγο, αρκεί η ύπαρξη βάσιμου λόγου διαζυγίου κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη.

Για οποιοδήποτε απορία και πληροφορία παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μας: https://legally.gr/contact/