Ο θεσμός του Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου (ΕΚ) θεσπίστηκε με τα άρθρα 62 έως 73 του Κεφαλαίου VI του Κανονισμού (ΕΕ) 650/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Ιουλίου 2012. Ο Κανονισμός αυτός ρυθμίζει ζητήματα διεθνούς δικαιοδοσίας, εφαρμοστέου δικαίου, καθώς και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και δημοσίων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής, ενώ καθιερώνει και το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο.
Το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο αποτελεί μια προαιρετική διαδικασία πιστοποίησης κληρονομικής διαδοχής με διασυνοριακό χαρακτήρα, η οποία κρίθηκε αναγκαία για τη διευκόλυνση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άρχισε να ισχύει από τις 24.7.2012 και εφαρμόζεται σε κληρονομικές υποθέσεις στις οποίες ο θάνατος του κληρονομούμενου επήλθε από τις 17.8.2015 και μετά, σύμφωνα με το άρθρο 84 του Κανονισμού.
Η διαδικασία βασίζεται σε προδιατυπωμένα έντυπα που προβλέπονται στον εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 1329/2014, τα οποία είναι διαθέσιμα σε όλες τις γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αίτηση για την έκδοση Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου υποβάλλεται αποκλειστικά εγγράφως ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου κράτους-μέλους που έχει διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθεί της διασυνοριακής κληρονομικής υπόθεσης.
Για την υποβολή της αίτησης έκδοσης Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου, σύμφωνα με το άρθρο 65 παρ. 2 του Κανονισμού 650/2012, η χρήση του τυποποιημένου εντύπου IV είναι προαιρετική. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί, αντί του εντύπου αυτού, να καταθέσει αίτηση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του κράτους-μέλους στο οποίο απευθύνεται. Αντίθετα, η αρμόδια εκδίδουσα αρχή υποχρεούται, σύμφωνα με το άρθρο 67 παρ. 1 του Κανονισμού, να χρησιμοποιήσει το τυποποιημένο έντυπο V για την έκδοση του κληρονομητηρίου. Η διαφοροποίηση αυτή δικαιολογείται από την πρόθεση του ευρωπαίου νομοθέτη να εξασφαλίσει ενιαία μορφή και περιεχόμενο στο ίδιο το κληρονομητήριο και όχι στο στάδιο της αίτησης.
Με βάση το άρθρο 78 παρ. 1γ του Κανονισμού, η Ελλάδα έχει γνωστοποιήσει ότι αρμόδια αρχή για την έκδοση του Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου είναι το Πρωτοδικείο, το οποίο εκδίδει απόφαση ή διαταγή. Πέραν της απόφασης, το δικαστήριο συμπληρώνει και εκδίδει το πιστοποιητικό του Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου, χρησιμοποιώντας το τυποποιημένο έντυπο V του Παραρτήματος 5 του εκτελεστικού Κανονισμού 1329/2014. Το πρωτότυπο φυλάσσεται στο δικαστήριο, το οποίο χορηγεί αντίγραφα εξάμηνης ισχύος.
Η διεθνής δικαιοδοσία καθορίζεται από το άρθρο 64 του Κανονισμού 650/2012, σε συνδυασμό με τα άρθρα 4, 7, 10 και 11 του ίδιου Κανονισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 4, αρμόδια είναι τα δικαστήρια του κράτους-μέλους στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου του. Η κατά τόπον αρμοδιότητα ρυθμίζεται από το ελληνικό δικονομικό δίκαιο, και συγκεκριμένα από τα άρθρα 810 και 819 ΚΠολΔ, και ανήκει στο Πρωτοδικείο του τόπου της συνήθους διαμονής του κληρονομούμενου. Επομένως, εάν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία ή διαμονή του στην Ελλάδα, αρμόδιο για τη χορήγηση του Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου είναι το Πρωτοδικείο του τόπου αυτού.
Η διασυνοριακή φύση της κληρονομικής υπόθεσης προκύπτει από το άρθρο 62 παρ. 1 του Κανονισμού, σύμφωνα με το οποίο διαδοχή θεωρείται διασυνοριακή όταν το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο προορίζεται να χρησιμοποιηθεί σε κράτος διαφορετικό από το κράτος έκδοσής του. Για τον λόγο αυτό, είναι υποχρεωτική η σαφής αναφορά του σκοπού χρήσης του κληρονομητηρίου, είτε στο σχετικό πεδίο του τυποποιημένου εντύπου είτε, σε περίπτωση αυτοτελούς δικογράφου, μέσω της επίκλησης εννόμου συμφέροντος. Το έννομο συμφέρον υφίσταται όταν το κληρονομητήριο πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε άλλο κράτος, ιδίως για περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στο εξωτερικό, όπως τραπεζικοί λογαριασμοί, καταθέσεις ή εμπράγματα δικαιώματα επί κινητών ή ακινήτων.
Όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο, αυτό καθορίζεται από τα άρθρα 20 επ. του Κανονισμού 650/2012, τα οποία υπερισχύουν του άρθρου 28 ΑΚ. Κατά το άρθρο 21 παρ. 1 του Κανονισμού, εφαρμοστέο είναι το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου του. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 1, ο κληρονομούμενος έχει το δικαίωμα να επιλέξει ως εφαρμοστέο δίκαιο το δίκαιο της ιθαγένειάς του, ακόμη και αν διαθέτει περισσότερες από μία ιθαγένειες.
Τέλος, δεν είναι δυνατή η έκδοση ατομικού ή μερικού Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου, δηλαδή κληρονομητηρίου που να αφορά μόνο τη μερίδα του αιτούντος. Το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο είναι πάντοτε κοινό και περιλαμβάνει τα δικαιώματα και τις κληρονομικές μερίδες όλων των δικαιούχων, ακόμη και αν την αίτηση έχει υποβάλει μόνο ένας από αυτούς. Λόγω της καθολικότητας αυτής και της ανάγκης να διαγνωστεί το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής σε μία ενιαία διαδικασία, γίνεται δεκτό ότι δεν απαιτείται η ανάρτηση της αίτησης επί δεκαήμερο στο Πρωτοδικείο, κατά παρέκκλιση του άρθρου 819 ΚΠολΔ.
Σύμφωνα με το άρθρο 68 του Κανονισμού, το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο πρέπει να περιλαμβάνει, πέραν των κληρονομικών μερίδων, και αναλυτική περιγραφή των δικαιωμάτων ή και των περιουσιακών στοιχείων που αντιστοιχούν σε κάθε κληρονόμο, μόνο όμως στις περιπτώσεις διαδοχής εκ διαθήκης που περιέχει ειδικές διατάξεις, και όχι στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, όπως ισχύει και στο εθνικό κληρονομητήριο.
Αφήστε μια απάντηση